TÜRK-İSLAM KÜLTÜR VE MEDENİYETİ - TURK'S AND ISLAMİC CİVİLİZATİOAN, FOUNDATİONS, ART,HİSTORİCAL ART, HİSTORY
PEYGAMBERLER ŞEHRİ TARSUS VE TARSUS'DA BİR ÖZBEK VAKFI

PEYGAMBERLER ŞEHRİ TARSUS VE TARSUS'DA BİR ÖZBEK VAKFI

Bu Tebliğ ; Tarsus Vakıflarına Genel Bir Bakış, Cumhuriyetimizin 75.Yıldönümü Münasebetiyle Gazi Üniversitesi ile Tarsus Belediyesi'nin Düzenlediği Tarihte Tarsus Semineri 25-27 Aralık 1998'de sunulmuştur.



Sadi BAYRAM




Çukurova Bölgesinin önemli bir kenti olan Tarsus, Peygamberler şehri olarak da tanınır.

Adem Aleyhisselâmdan sonra gelen İkinci büyük peygamber olarak kabul edilen Şit Aleyhisselâm, tersilerin piri olarak tanınır ve Tarsusda bir müddet yaşadığı sanılır. Şit Aleyhisselâm'ın Makamı, Camii Nur adıyla bilinen Tarsus Ulu Camii solundadır. Aynı zamanda ebedi hayatı arayan ve tıp doktorlarının piri olarak kabul edilen Lokman Nebi makamı da Şit Aleyhisselâm Makamı yanında bulunmaktadır. Söz konusu makamların kuzey cephesinde de Halife Harun er-Reşid'in oğlu Mutasım'ın mezarı da buradadır.

Peygamberler diyarı olarak kabul edilen Tarsus'da Danyal Nebi'nin mezarı da yine Tarsus Eski Cami karşısında bulunan Danyal Nebiş Camisi doğosunda camiye bitişik olarak bulunmaktadır.

Tarsus'da sadece Peygamberler yaşamamış, Mısır'ın ünlü Kleopatra'sı ile Romalı Komutan Antonius'da bu şehre birlikte gelerek cennet sahillerinde gezip, Toros Dağlarından gelen berrak sulardan içmişler, çağlayanları beraber seyrederek, gamlarından uzaklaşmışlardır. Bunun bir hatırası olarak da Roma Döneminde inşa edilen Kleopatra kapısı zafer takı burada inşa edilmiştir.

Ayrıca şehrin Agorası da tesadüf bir kazı neticesi geçtiğimiz yıllarda ortaya çıkarılmıştır. Kaza mekanları kamulaştırıldığında, antik Tarsus bütünüyle ortaya çıkacak olup, eski şehrin üstüğnde yeni şehir bulunmakta ve antik yerleşme merkezinin üzerinde 5-10 katlı apartmanlar yükselmektedir.

Tarsus, sırtını Toros Dağlarına yasladığından, kuzeyi büyük ormanlık olup, yazları da sıcak olduğundan, suyu da bol olduğundan eski çağlardan beri yılan bol bulunmaktadır. Orta Asya geleneği de bu bölgeye intikal ettiğinden, yılanların başı olduğuna inanılan, Sümer Gılgameş kültürünün devamı olan, ebedi hayatın sembolü olan otu Lokman Peygamber elinden kapan ejder, uzun yaşamanın sembolü, hazinelerin bekçisi olarak kabul edilmekte, antik medeniyetlerin çeşlitli eserlerinde izleri görülmektedir. Tarsuslular, bunu da unutmamışlar, şehirde buluna Şahmeran Hamamına izafeten, Şahmeran, Lokman Aleyhisselam heykellerini, elbetteki Cıumhuriyetimizin Kurucusu büyük Atatürk de dahil olmak üzere şehrin çeşitli meydanlarını süslemişler, yollara fıskıyeler koyarak yazın sıcaklığını unutturmaya gayret etmişlerdir.

Peygamberler şehri Tarsus, deniz kıyısında olup, bir liman şehriydi. Berdan Nehri'nden gelen alüvyonlar kıyı şehrişni zamanla doldurmuş ve bugün Tarsus 1-2 km. içeride kalmıştır. Eski dönemde önemli bir ticaret merkezi olarak, Mısırdan gemilerle gelen mallar, burada boşaldıktan sonra Anadolu içlerine pazarlanmaktaydı.

Aynı zamanda Büyük Türkistan adıyla biline, şimdi Orta-Asya diye andığımız Uluğ Türkistan'ın bir kervan yolu da Tarsus'da sona eriyordu. Bu sebebten Çin Anadolu İpek yolu'nun tali yollarından biri Tarsus limanında sona ererken, buradan gemilerle Avrupa ve Mısır'a açılan büyük bir ihraç kapısı, ihracaat şehri idi. Bizans, Selçuk ve Beylikler dönemindede önemini korumuş, tarihi ipek yolunun Uzak-Doğunun keşfiyle birlikte yavaş yavaş önemini yitirmiştir.


Kurtuluş Savaşımızda Fransızlara karşı kahramanca çarpışaqrak
onları esir den tarsuslular, 27 Aralık tarihini Kurtuluş günü olarak kabul etmişler ve 25-27 Aralık tarihleri arasında Anadolu'nun 1000., Osmanlı İmparatorluğunun Kuruluşunun 700., ve Cumhuriyetimizin kuruluşunun 75. yıldönümü münasebetiyle Tarsus Belediye Başkanlığı koordinatörlüğünde, Gazi İniversitesi Mesleki Yaygın Eğitim Fakültesi Dekanlığı işbirliği ile bir Kültür Haftası düzenlemişler, seminertler, konferanslar ve sergiler organize edilmiş, bölgenin tarihi sin-sin oyunu canlandırılmıştır.

İlkçağdan günümüze önwemli bir ticaret şehri olan Tarsus şehrinde çönemli Türk-İslâ yapıları bulunmakta olup, bu eserlerin tamamı, insanlık sevgisinden doğan, Allah rızası ve hayır hasenat duygusundan kaynaklanan vakıflarımız aracılığı ile yapılmış, şehrin gelişmesi yönlendirilmiş ve kamu hizmetine sunulmuştur.

Anadolu'da bin yıldan beri insanlığın hizmetinde bulunan ve yurdumuzun en eski ve köklü kuruluşu vakıflarımız; 1826 yılında kurulan Evkaf Nazırlığı memurları tarafından kayda geçirilmiştir. Bu tarihten önce hazine tarafından tutulan kayıtlar, genelde padişah, vezir ve bazı devlet büyüklerine aitti.

1826 tarihinden itibaren Anadolu, Rumeli ve Osmanlı İmparatorluğunun hükümran olduğu topraklarda bulunan vakıflar, mütevellilerin, yani vakfı idare eden vakıf soyundan gelen kişilerin herhangi bir sebeble başkent İstanbul'da bulunan işleri münasebetiyle İstanbul'a müraccatlarında bunlar kaydedilmiştir.

Bu kayıtlardan bugün Tarsus için elde ettiğimiz bilgileri şöyle sıralayabiliriz:

Nebiler şehri, Ashab-ı Keyf'i sinesinde barındıran Tarsus ve civarında 106 vakıf kayıtlı olup, bunlardan 65 adedinin vakfiyesi olmayıp, bu vakfın eserlerine yapılan tayinlerle ilgili şahsiyet kayıtları mevcuttur. Tarsus'da 4 medrese, iki zaviye, dört nukut vakfı, Şit, Lokman, Danyal Aleyhisselam ile Abbasi Halifelerinden Me'mun Halifenin türbelerinin 1899 yıllarında bilindiği va makamlarının bulunduğu anlaşılmaktadır.

41 vakfın ise vakfiyesi bulunmaktadır. Bunları sıralarsak :
Tarsus, İmam Kuşeynizâde Mevlânâ es-şeyh es-seyyid Abdullahi'l Mencuki Baba Zaviyesi, 1379 M.
Tarsus-Ulaş, Yenice Şeyh Zaviyesi Vakfı, 1380 M.
Tarsus-Ulaş, Rüstem Bey Vakfı, 1528 M.
Tarsus, Abdullah oğlu Hascı Pervane Vakfı, (İki vakıf) 1579-1584 M. Tarsus Müftüsü Mehmed bin Ahmed Tarsusi Efendi Medresesi Vakfı,
1698 M.
Tarsus, Zarpaz zâde Mustafa Ağa vakfı, 1703 M.
Tarsus-Nemrun, Musabey camii vakfı, 1711 M.
Tarsus, Kazazzâde Hacı İbrahim oğlu Molla Mehmed Vakfı, 1782 M. Tarsus, Kızılmurat Mahallesi, Karamutzâde Mustafa Ağa'nın Harem ve
Konak vakfı, 1803 M.

Tarsus'da Kızılmurat Mahallesi'nde Kürt Ahmet Ağa tarafından yaptırılan Cami ve Tarsus Mütesellimi Ahmed Ağa'nın tamir ettirdiği cami vakfı ( Miralay ve Alaybeyi diye de anılır ), 1811 M.

Tarsus, Sofular Mahallesi Vezir-i Mükerrem Müftüzâde es-seyyid el-hac Hüseyin Paşa Camii ve Nakşibendi Halidi Zaviyesi Vakfı 1821 M.
Tarsus, Şamilzâde es-Şeyh Muhammed Nureddin Vakfı, 1851 M. Tarsus'da Müftü Mahallesinde Bolivci Hacı Süleyman Efendi Medresesi ev ve dükkan vakfı, 1862 M.

Tarsus, Kur'an-ı Kerim Hatmi için, Zeliha Hanım tarafından dükkan, bağ, bahçe ve nukut vakfı, 1863 M.

Tarsus-Keşli Köyü, Hacı Abdurrahman Kavadenin Vakfı, 1864 M. Tarsus-Kasul-Hankaşı Köyünden Hacı Ahmed Ağa ibni Ali bin
Abdülmümin'in vakfı, 1869 M.
Tarsus Abdullah oğlu Ürgüplü Mehmed Şakir Ağa vakfı, 1876 M. Tarsus-Tanrıpınarı Köyü, Mehmed Ali oğlu İsa Vakfı, 1876 M. Tarsus, Tekel Nahiyesi Sanlıca ( Fenk ) mevkiinde İmamoğlu Mustafa
Kethüda ve Köseoğlu Bekir Kethüda'nın 1.000 kuruş nukut vakfı, 1892 M. Tarsus-Tekeli-Yanıkkışla, Camii için Başlıoğlu Mehmed oğlu Ömer
Ağa 'nın bağ ve dükkan vakfı, 1895 M.
Tarsus, Kabar Paşa Vakfı, 1895 M.
Tarsus, Burhanzâde Hüseyin ibni Hasan Vakfı, 1896 M. Tarsus-Karaçayırlı, Heregelecioğlu Mehmed Ağa'nın inşa ettirdiği
cami vakfı, 1898 M.
Tarsus'da Camii nur yanında bulunan Hz. Şit, Lokman Aleyhisselâm Efendilerimiz ve Me'mun Halife Mezar-ı mübarekleri civarında bulunan Kadiri Dergâhı için Hamit ve Hüseyin Efendilerin nukut vakfı, 1899 M.
Tarsus, Abdülhamid Efendi ibni Mehmed Efendi Vakfı, 1899 M. Tarsus-Tekeler-Alibeyli, cami için Ali oğlu Mehmed Efendi'nin bina
vakfı, 1900 M.
Tarsus, Mehmed Efendi Medrese ve Zaviyesi Vakfı, 1903 M.
Tarsus, Baltalı Mevkiinde cami için Ali oğlu Hacı Süleyman'ın bir ev ve 200 kuruş nukut vakfı, 1905 M.
Tarsus-Kargulu, medrese için Hacı Mustafa oğlu Ömer Efendi'nin 40 lira nukut vakfı, 1906 M.
Tarsus, Cami Mahallesi Yollukzâde Veliyüddin Efendi Vakfı, 1907 M. Tarsus-Tekeler-Çotak, camii için Koçoğlu Hacı Mehmed Ağa'nın 3.000
kuruş vakfı, 1910 M.
Tarsus-Çamlıyayla( Nemrun )- Kösebalcı mevkiinde cami için Mehmed Efendi'nin akar vakfı, 1911 M.
Tarsus, Sevindik Paşa Kerimesi Cennet Hanım Vakfı, 1911 M. Tarsus-Tartar, cami için Hacı Ali oğlu Osman Ağa'nın akar vakfı,
1913 M.
Tarsus, Şamlı Mahallesi, mescidi için, Şamlızâde el-hac Mehmed
Efendi ibni el hac İbrahim Efendi bina vakfı. 1913 M.
Tarsus, Sadullah Efendi vakfı, 1913 M.
Tarsus, İbrahim Efendi oğlu Hasan Edip Vakfı, 1913 M. Tarsus-Hacıhamzalı, cami için Hacı Ömer oğlu, Molla Osman oğlu
Mustafa Efendi'nin bağ vakfı, 1914 M.
Tarsus, Mermun Emir Paşa ve Sündük Paşa Vakfı, 1918 M.

Tarsus, Dilaver Ağa diğer adıyla Çarhacılar Vakfı, 1922 M. Tarsus, Ahmed Hamis Efendi Vakfı, 1922 M.
Tarsus, Abdurrahman kızı Havva Hatun Vakfı, 28.3.1926.

* * *

1379 tarihli Özbek vakfı adıyla maruf, İmam Kuşeyrizâde Mevlâna es-şeyh es-seyyid Abdullah el-Menceki vakfını inceleyecek olursak :

Kuşeyri ahalisi keremli seyyidlerinden Tarsus'da Kızılmurad Mahallesi'nde Kuşeyrili Hevazin oğlu Mevlâna ariflerin kutbu imam Abdülkerim oğlu mevlana es-seyyid Muhammed oğlu Mevlânâ es-seyyid Yusuf oğlu Mevlânâ es-seyyid Mustafa oğlu âriflerin kutbu İmam Kuşeyrizâde Mevlânâ eş-şeyh es-seyyid Abdullah el-Menceki ; Tarsus içindek ve dışındaki tarla ve arslarının sınırlarını belirtir. Bunlar Mencük Çukuru Mezrası, Timurkapu ( Demirkapı) Nehri'nin yukarı tarafı üzerinde bulunan köprüden belirtilen çukura giden ana yol,... Dacna'ya yakın... Abdülgani Beşe oğlu dükkanına ulaşır.... bu dükkanın yanından akan su, Atada bulunan tarlamın aşağısında Dacnay adlı yerden akan Büyük Berdan Nehri'nin aşağısında birbirine karışır. Parmak Köprüye giden ana yol, yolun aşağısında, kıblesinde (güneyinde) bulunan arazi su hududuna varıncaya kadar vakıfımdır. Arazilere şer'i izinle dikilen ağaçların, hububat ekenlerin, bahçelerden elde edilen ürünlerin ; kiraları, öşrü, icareteyni, mukataası, Tarsus'da inşa ve ihya ettirdiğim zaviyeme aittir. Vakfımın idaresi , yani mütevellisi evvelâ kendim, ölümümden sonra erkek ve kız çocuklarımın göbek tertibinden yarı yarıya mütevelli olacaklardır. Ancak şeyhlik vazifesi erkek evlada bırakılmıştır.
Günlük 4 akçe şeyhlik vazifesini icra edene,

Günlük 2 Akçe imama, ( İyi ezan okuması, şer'i ve fıkhi ilimleri iyi bilmesi, salih biri olması şartı ile ),

Günlük 2 akçe Nazırlık görevi yapana ( Hizmetlileri gece-gündüz kontrol etmek, hesapları iyi tutmak şartıyla ),

Günlük 2 akçe, tahsiladara, ( arazileri iyi teftiş etmesi, kiraları mütevelllinin talimatları doğrultusunda tam olarak rayicine uygun olarak toplaması, borçları tahsili, mütevelliye teslim etmesi, gelip-giden seyyahların, dervişlerin icap eden hizmetlerin ifasına yardımcı olması kaydıyla ),

Bevvap, zaviye ve odaların, mescidin temizlenmesi, mum yakılması, kilim ve seccadelerin ve diğer eşyaların korunmasını,

Ayrıca en önemlisi öncelik ve ivedilikle zaviyenin zaruri masrafları ve tamirine önem verilmesini şart koşmuştur.

Mütevelli sayılan şartların ifasından sonra gelir fazlasını ;
Semekand- Buhara şehirleri ve bu şehirlere tabi olan yerlere, kasabalara, köylere ki Aşağıda belirtilmiştir :
Ramateyn, Semmas, Gucdivan, İncirkafen, Gensiron, Sohar, Vaş, İbkeni, Permisi, Filmirza, Çarşenbe Tepesi, Zendeni, Erğandan, Germine, Dikgiran, Karsan, Şehr-i Karşı, Özbekistan yani Türkistan, Çırakcı, Şehr-i Sebz, Ğandar, Yenibak, Keteğargen, Payisin, Şirevat, Dino, Serasya, Riviger, Dişnuvar, Karatak,
Vilâyet-i Hisar, ve Düşem, Kuvaryan, Ğurğantepe, Figanzi, Bercivan, Gülab, Kunduz, Dehdad, Kuhin'e tabi Semerkand, Meydan, Çarh, Helzoto, Yuşagir, Rayih, Karakalpak, Cudah, Hargit, Menar, Sicap, Sırma, Vilâyet-i Taşkent, Salur, Ulya, Ata, Şehr-i Bagistan, Şeş Vilâyet-i Mavera'ün-nehr, yani Türkistan, Yuşa şehri, Gazalli, Akmescid, Dervaz, Gurgan, şehri, Ürgenç, Hive, Oş, Kugand Vilâyet-i, Endican, Şehirhan, Merganiyan, Belh Vilâyet-i Bedhşan, Menimiyye, Yarkent, Aksu, Hotan.

Yukarıda belirtilen yerlerden zaviyeye gelecek olan fakir seyyahlara, dervişlwere 3 gün yemek verilmesi, gelir tahsisi, derviş ve seyyahların mertebelerine göre lazım gelen hizmetlerin ifası, Bevvap ve tahsildarın memleket ahasilisinden olması, dervişlerin haklarına riayet edilmesi, geldikleri memleketlerin ve isimlerin sorulması ve şekrin Kadısına bildirmesini, zaviye hadimlerinden biri gerekli hizmete ehemmiyet vermemesi durumunda kadı tarafından azlini şart koşmuştur.

Şahitler :

Ariflerin kutbu imamı Kuduri Mevlânâ es-Seyyid Ahmed (Hanefi uleması şeyhi ),
Ariflerin kutbu Şeyh Sühreverdizâde Mevlânâ Şehabeddin ( Ulemaların şeyhi ),
Deniz gibi engin bilgisi olan alimlerin en bilgini Muhyiddinzâde faziletlü İbrahim Efendi ibn Abdullah Efendi, ibni Hüseyin Efendi.
Menceki Baba vakfının incelenmesinden; eski ipekyolunun Tarsus Limanındaki ayağı, zaviyenin Büyük Türkistan'ın ticaret odası gibi çalıştığını, ihracaat kapısı olduğu, gelen kervanların zorluk çekmeden, hemşehrilerinin yardımlarıyle mallarını daha kolay sattıkları,zorluk çekmedikleri anlaşılmaktadır.
***
9 Haziran 1521 tarihli Pir Mehmed Paşa ibni Mehmed ibni Cemalettin Aksarayi vakfiyesinde :

Pir Mehmed Paşa, İstanbul Zeyrek'deki cami dışında, Gülek Boğazında Külek Kalesi adıyla bilinen kale yanında, gelip geçen halkın, yolcuların istifadesi için bir zaviye ve Zaviyeye bitişik kervansaray, yaptırmıştır.

Ayrıca Tarsus Nehri üzerinde dink denen pirinç değirmeni ile Tarsus'da Hasan Bey dükkanları adıyla bilinen 55 mamur dükkan, yağcı dükkanı, ekmekci dükkanı, tamire muhtaç harap 53 dükkandan müteşekkil çarşıyı Hasan Beyin veresesinden satınalarak vakıflarına ilhak etmiştir.

****
27 Mayıs 1852 tarihli Şaşlızâde es-şeyh Muhammed Nureddin vakfından :

Tarsus Cami Cedid Mahallesi sakinlerinden olup, İstanbul Sultan Bayazıd Camii yanındaki Sabuncu Handa oturan Şamizâde Şeyh Muhammed Nureddin Efendi; Temur Kapı yanında Şeyh Muhammed Bedreddin Efendi ile Şeyh Hızır İlyas Efendi Türbeleri için 2.000 kuruş vakfederek, rehin veya kefil ile istirbah olunup, gelirinden söz konusu türbeler için zeytinyağı alınmasını şart koşmuştur.

* * *
Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü Vakıf Kayıtlar Arşivi tetkik edildiğinde, Tarsusla ilgili şahsiyet kayıtları ise aşağıda sunulmuştur :

Enbiya Hz.Danyal Alayhisselâm Türbe-i Şerifesinde Merhum Sultan (Kansu ?)Gavri Evkafı Şerifi,
Tarsus, Camii Nur Vakfı,
Tarsus, Camii Nur adıyla meşhur, Ramazanzâde İbrahim Bey Camii
vakfı,
Tarsus, Camii Atik Vafı,


Tarsus, Sofular Mescidi Vakfı,
Tarsus, Sofular Mahallesi Şeyh Ömer Medresesi Vakfı,
Tarsus, Reha Mescidi Vakfı,
Tarsus, Danyal Nebi Türbesi yanında mescid Vakfı,

Tarsus, Şit Nebi Aleyhisselâm Efendi Hazretlerinin Türbesi Vakfı, Tarsus, Lokman Aleyhisselâm Türbesi vakfı,
Tarsus, Timürcüler Çarşısı Mahallesinde bulunan Hacı İsa Mescidi Vakfı,
Tarsus, Melek Tahir Camii Vakfı,

Tarsus, Mustafazâde Vakfı,
Tarsus, Mustafaoğlu Mescidi Vakfı,
Tarsus, Hacep Vakfından Sungur Mescidi Vakfı, Tarsus, Karagönder Mahallesi Mescid Vakfı,
Tarsus, Bilâl-i Habeşi Vakfı,

Tarsus, Abdülkayyum Vakfı,
Tarsus, Koyuncu Medresesi Vakfı,
Tarsus, Karamüdzâde Hacı Ayşe Kadın Vakfı, Tarsus,Mestanzâde Mehmed Kızı Kamile Hatun Vakfı, Tarsus, Kurra Vakfı,
Tarsus, Yılancı Yakup Vakfı,

Tarsus, Mudurlu Camii Vakfı, Tarsus, Afgan Mescidi Vakfı,
Tarsus, Afganlı Hacı Miri bini Kühi bini Ahmed Vakfı,
Tarsus, Cebrail veled-i Antonios Vakfı,
Tarsus, Niyazi Efendi Mescid ve Medresesive onları tamir eden Ayşe

Hanım Vakfı,
Tarsus, Tarsus Müftüsü Ali Efendi Kütüphanesi Vakfı,
Tarsus,Elif binti Seyyid Osman ibni Ali Vakfı,
Tarsus, Mehmed Arif Bey ibn-i Mehmed Şakir Bey Vakfı,
Tarsus,Pir Mehmed Paşa ibni Cemaleddin-i Aksarayi Vakfı, Tarsus,Hacı Pervana Vakfı,
Tarsus-Alifakı, Alifakı oğlu Mehmed Camii, Tarsus-Ulaş,Menteş mevkiinde cami vakfı, Tarsus-Ulaş-Sarıibrahim, Sarı Ahmet Camii Vakfı, Tarsus-Ulaş,Sarıkavak- Camii Vakfı, Tarsus-Ulaş-Hıbırgediği Yaylası, Camii Vakfı, Tarsus-Ulaş-Musalı, Camii Vakfı,

Tarsus-Ulaş-Örtülü, Camii Vakfı, Tarsus-Ulaş,Evciler, Cami Vakfı,
Tarsus-Ulaş-Nemrun Yaylağı, Durzâde Hacı Ali Ağa Camii Vakfı, Tarsus-Kusun-Gerçe-Araplarkaplan Çiftliği-Kızönü, Çitcibaşı Kara
Mehmed oğlu Camii Vakfı,
Tarsus-Kusun-Kaplancıkışlağı, Musalla Vakfı, Tarsus-Kusun-Tırmak, Camii Vakfı, Tarsus-Kusun-Gülek-Yaylaçukuru, Seyyid Mehmed Nuri Ağa Camii
vakfı,

Tarsus-Kusun-Gülek-Pınarbaşı-Tekfurkozu, Sadr-ı esbâk Derviş Paşa Hazinedarı, Divan-ı Hümayun'da Hoca, Ömer Lütfi Camii vakfı,
Tarsus-Kusun-Çevreli (Muhat), Camii vakfı,

Tarsus-Karakütük, Seyyid Mehmed Kethüda camii vakfı, Tarsus-Özbek (Kürtmusa), cami vakfı, Tarsus-Yunusoğlu, Cami vakfı, Tarsus-Hoştimür-Kargılı, Saliha Hatun Camii Vakfı,
Tarsus-Çiçekli (Firengülüs), Feyzullah oğlu Ebubekir Vakfı, Tarsus-Çağbaşı(Teznik), Cami vakfı,

Tarsus-Kale, Cami Vakfı, Tarsus-Boğazkebir, Mescid Vakfı, Tarsus-Ebülhadi Mescid Vakfı, Tarsus-Fuson-Kazık, Cami Vakfı, Tarsus-Evci, Cami Vakfı, Tarsus-Tepeçaylak Köyü Camii Vakfı, Tarsus-Küçük Köy Camii Vakfı,
* * *

12 Eylül 1870'de Kâdiriyye Meşâyihinden el-hac Hafız İsmail Hakkı Efendi ibni Ali Efendi ibni Hüseyin Efendi, İskilip şehrine çiftlik içinde bir Hanigâh tesis ederek burasını vakfetmiştir. Ek vakfiyesini Evkaf Müfettişi Tarsusizâde Osman Kâmil Efendi tarafından tasdik edildiği sebebiyle Tarsus yazımıza almayı uygun gördük.

* * *
Tarsus Ulu Camii 1579 yılında Ramazanoğlu Piri Paşa'nın oğlu İbrahim Bey tarafından yaptırılmıştır. Kırırkkaşık Bedesteninin de aynı yıllarda yapılmış olabileceği düşünülmektedir. Zira külliyeye çok yakındır.

Kubad Paşa Medresesi 1550'li yıllarda Ramazanoğlu Kubad Paşa tarafından yaptırılmıştır.

Makam Camisi, Kubad Paşa Medresesinin kuzey-batısındadır. Danyal Aleyhisselâm'ın buraya gömüldüğüne inanılır.

Yeni Hamam, batı cephesindeki kitabeye göre 1785 yılında yapılmış veya büyük bir onarım görmüştür.
13.01.1999
---------------------------------O--------------------
Yayınlandığı Yer: GAZİ ÜNİ. TARSUS BELEDİYESİ TARSUS SEMİNERİ ,25.12.1998
Yazar : Sadi Bayram
Konuyla İlgili Diğer Başlıklar:
  • Amasya Uluslararası Alimler Sempozyumu Ardından
  • ?Îdî-zâde -Âkif-zâde Abdurrahim El-amasî Sülâlesi Ve Eserleri
  • Sultan ıı. Bayezıd?ın Hattatı, Amasyalı şeyh Hamdullah Kur'an-ı Kerim'i Ve Bir Hâtıra
  • ?Îdî-zâde (- âkif-zâde) Abdurrahim El-amasî Sülâlesi Ve Eserleri
  • Osmanlı Döneminde Latin Harflerine Geçiş çalışmaları
  • Mühr-ü Süleyman Ve Türk Kültürü
  • Izgü Mescid
  • Taceddin Sultan Ve Evradı
  • çift Başlı Kartal
  • Türk Kültüründe ölüm
  • Bâki Kalan Bu Kubbede Hoş Bir Sedâdır
  • Ayasofya Camii, Müze Olması Ve Ardındaki Gerçekler
  • Bosna- Hersek Ve Balkanlarda Vakıf Kültür Izleri
    (seminer Konu?mas? )
  • Ahlat Vakıfları
  • Selçuklu Kervansaraylarının Turizme Açılması
  • Hasan Paşa'nın Vakfı, şeyhülislÂm Ankaravi Mehmed Emin Efendi Vakfiyesi, Ve Ankara Sulu Han HikÂyesi
  • Yemen Fatihi Gazi Sinan Paşa Vakfiyeleri, Tezyinatı Ve Türk Süsleme Sanatındaki Yeri
  • Yakın Tarihimizde Merzifon, Merzifon Anatolian Koleji
  • Ayasofya Camii, Müze Olması Ve Ardındaki Gerçekler
  • Milli Kültür, Günümüz Türkiyesi Ve Muasır Medeniyetler Seviyesi
  • Türk Hat, Yazı-resim, Cilt Ve Tezhip Sanatı Ile Ilgili
  • Vakıflar Dergisi Makaleler Fihristi ( 27. Sayıya Kadar )
  • Cumhuriyetin 75. Yılında Vakıflar
  • Sultan ıı. Mahmud'un Vakfiyelerindeki Tezyinat
  • Maniheizm Doğuşu, Gelişimi Ve Tesirleri
  • özel Müzeler Ve Denetimleri Hakkında Yönetmelik
  • Günümüzde Sosyal Devlet Anlayışı Ve Imaretler
  • Türk'ün Yolu Nereye Gidiyor
  • Toplumumuzda Kadın Ve Vakıf Kuran Kadınlarımız
  • Osmanlı Devleti Hakkında Bir Kronoloji Denemesi
  • Toplumumuzda Kadın Ve Vakıf Kuran Kadınlarımız
  • Cumhuriyetin 75. Yılında Vakıflar
  • Medeniyetlerin Beşiği Anadolu Ve Kılikya Aphrodosıas'ı ( Tisan )
  • Anadolu Turk - ıslam Sanatında Bazı Yapılar Ve Kronolojıye Aıt Katalog Denemesı...
  • Türk Kültüründe ölüm !
  • Büyük Türk Düşünürü Hacı Bayram-ı Veli Ve Akkoyunlu Uzun Hasan'ın Ankara Hacı Bayram Türbesi'ne Vakfettiği H
  • Xıv-xıx. Yüzyıl Vakfiyelerinde Türk Tezhip Sanatınının Gelişimi, Batı Tesirleri Ve Günümüzde Yorumlayanlar
  • Anadolu'da Ilk RufÂiler Ve Hz.zeynel Abidin Ali Er-rufÂi El-abdali El-kayserani Soyuna Ait Bir Deneme Anad
  • Osmanlı Döneminde 1899 -1920 Yıllarında Istanbul Camilerinden çalınan çiniler
  • Başkent Ankara'nın Ihtiyacı Olan Kongre Merkezi Ne Zaman Yapılacak ?
  • Ankara Ulus Semtinde Türk Vakıf Araştırma Merkezi'nde 15.11.1998 Tarihinde Hali Sergisi Açılış Konuşması
  • Prof.dr. Albert Gabriel'e Ait Bazı Belgeler
  • Cumhuriyet'in Ilk Yıllarında Ankara'da Imâr Faaliyetlerinde
  • Cumhuriyet'in Ilk Yıllarında Ankara'da Imâr Faaliyetlerinde
  • Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivinde Bulunan 12 Zilkâde 1262 H./ 21 Ekim 1846 Tarihli TeberrukÂt Eşyası
  • Atatürkcülük Ve 2001'li Yılların Türkiyesi üzerine
  • Ahilik Ve çıraklık Eğitim Ve öğretim Vakfı
  • Eski Eser Kaçakcılığı, Koleksiyonculuk Ve Müzecilik Tarihimize Bir Bakış
  • Cumhuriyet'in Derinliklerinden Hatıralar : Eski Ankaralılardan Dostum Sayın Nurettin Daş Ile
  • Medeniyetlerin Beşiği Anadolu Ve Kılikya Aphorodisias'ı ( Tisan Yapı Kooperatifi )-anatolıan : The Cradle Of Cı
  • Sultan ıı. Bayezıd'ın Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nde Bulunan Vakfiyelerindeki Tezyinat Ve
  • Bektaşi Nutku (kendini Bil Ki, Tanrıyı Bilesin)
  • Kültürümüzde Hoşgörü
  • Fatih Sultan Mehmed'in Eyüp Sultan Külliyesi Vakfiyesi
  • Hicaz Demiryolları Ve Vakıflar
  • Mostar Köprüsü Restorasyonu Hakkında Ilk ön Rapor
  • Atatürkün Vakıflar Hakkındaki Konuşmalrı
  • Kur'an Ve Bilgisayar-computer Ilişkisi
  • Selçuk-name
  • Xıv-xıx. Yüzyıl Vakfiyelerinde Türk Tezhip Sanatınının Gelişimi, Batı Tesirleri Ve Günümüzde Yorumlayanlar
  • Konyadaki Esk; Eserler Hakkında Atatürkün Başbakan Ismet Inönüye Telgrafı
  • Atatürkcülük Ve 2001'li Yılların Türkiyesi üzerine
  • Ord.prof.dr. Ahmed Süheyl ünver
  • Türk Kültürü Ve Yoksulluğu Ortadan Kaldırmak Için
  • Istanbul'un Fethine Kadar Beylik Dönemi Vakfiyeleri
  • Kıbrıs, Gürcistan, şirvan Fatihi Lala Mustafa Paşa'nın 1563 Tarihli Vakfiyesi
  • Vakıf Arazilere Ve Gayrimenkullerine Tecavüz Ve Düşündürdükleri
  • Günümüzde Sosyal Devlet Anlayışı Ve Imaretler
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün Tekke Ve Zaviyelerin Kapatılmasından Sonra Taşınır Kültür Varlıklarının Korunması Ile
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nde Bulunan 1783-1810 Tarihleri Arasında Işlem Görmüş Bir Mühür Tatbik Deft
  • Türk Kültürünün Temeli Vakıflardır
  • Kültür Bakanlığı Tarihçesi Ve Milli Kültürümüz
  • Milli Kültür, Günümüz Türkiyesi Ve Muasır Medeniyetler Seviyesi
  • Eyüp Sultan Türbesi'nde 1919-1920 Tarihlerinde Yapılan
  • Merzifonlu Hacıbayramoğlu Maden Mühendisi Mehmed Akif Efendi
  • Selçuklu Tarihi, Selçuk Adı
  • Cumhuriyet Dönemi Kültür çınarlarından : Mahmut Akok
  • Mardin Vakıfları,imam Zeynel Abidin'in 1158 M. Tarihli, Ve
  • Tarihte Türk Adı Ne Zaman Ortaya çıktı ?
  • Sahib Ata Fahrü'd-din Ali'nin Konya Imaret Ve Sivas Gökmedrese Vakfiyeleri
  • Phil.dr.hamit Zübeyr Koşay
  • Bulgarlar'ın Antik Başkenti Bulgar şehrindeki Islam Dönemi Mimari Eserlere Ait Panorama
  • Taşınır Kültür Varlıklarımızın Korunması Ve Yasa Dışı Trafiğinin önlenmesi
  • Ragıp Efendi'nin 1913-1922 Yılları Sibirya Ve Türkistan
  • Istanbul Vakıf Hat Sanatları Müzesi'nde Bulunan Tılsımlı Iki Gömlek Ve Kültürümüzdeki Yeri
  • Niksar Vakıflarına Genel Bir Bakış
  • Gazi Yahya Paşa'nın 1506 Tarihli Vakfiyesi
  • Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivinde Bulunan 12 Zilkâde 1262 H./ 21 Ekim 1846 Tarihli TeberrukÂt Eşyası
  • Kanuni Sultan Süleyman'ın Oğlu şehzade Mehmed'in 1548 Tarihli Vakfiyesi, Hududnamesi Ve Türk Sanatındaki Yeri
  • Merzifon Ulu Camisinin Yeri Ve Merzifon'da Türk Islam Eserleri
  • Merzifon, çelebi Sultan Mehmed Vakfı üzerine Bazı Belgeler
  • Hayat Ağacı, Kültürümüzdeki Yeri, önemi Ve Mitlerin Ardındaki Gerçek
  • Türk Kültürünün Izleri üzerinde Araştırmalar: Etrüskler'in Ilk Vatanı Anadolu Mu? : Truva Savaşı Ve Etrüskler
  • Yıldız çini Fabrikasına Ait Birkaç Vesika
  • Selçuklu Vakfiyeleri üzerine Bazı Düşünceler
  • Xıv. Asırda Tezhiblenmiş Beylik Dönemine Ait üç Kur'an Cüzü
  • Baki Kalan Bu Kubbede Hoş Bir Sedadır
  • Osmanlı Devletinin Kuruluşunun 700. Yıldönümü Münasebetiyle: Sultan ı.mahmud'un Orjinal Iki Vakfiyesi
  • ııı. Selim'in Vakfiyelerindeki Tezyinat Ve Türk Süsleme Sanatına Batı Sanatının Tesirleri
  • Osmanlı Dönemi Bazı Vakfiyelerin Hayır şartlarından Damlalar !
  • Bektaşilik Ve Masonluk
  • Minyatürle Ilgili Seçilmiş Bibliyografya
  • Kaynaklara Göre Güney-doğu Anadolu'da Ptoto- ön Türkler
  • çelebi Mehmed Vakfı Arazisi üzerine Kurulan Merzifon Anatolian Koleji Ve Hastaneye Ait Bilgiler
  • Eski Eser Kaçakcılığı, Koleksiyonculuk Ve Müzecilik Tarihimize Bir Bakış
  • Safranbolulu Izzet Mehmet Paşa Vakfiyesi Ve Kütüphanesine Ait Tezyinatlı Iki Kur'an-ı Kerim
  • Istanbul Depremleri Ve Mimar Koca Sinan'ın Bilinmeyen Bazı Teknikleri
  • Merzifon'da Bilinmeyen Br Türbe '' Künbet Hatun ''
  • özel Müzeler Ve Denetimleri Hakkındaki Yönetmelik
  • Bitlis Vakıfları Ve Vakıf Eski Eserleri
  • Vakıf Eski Eserlerin Yeni Koruma Politikası
  • Sultan ııı.osman Vakfiyesi, Tezyinatı, Cilt Sanatı Ve Türk Kültüründeki Yeri
  • The Deed Of Foundatıon Of Sultan Osman The Thırd, ıts Embellıshments, Bındıng And ıts Place ın Turkısh Culture
  • Hacı Bektaş-ı Veli, Merzifon'da Piri Baba, Budapeşte'de Gül Baba Ve Bazı Bektaşi Vakıfları
  • Nurbanu ( Atik ) Valide Sultan'ın Istanbul-üsküdar'da 1582 Tarihinde Tesis Ettirdiği Vakfiyesi
  • Girit Defterdarı Rıdvanzade Hacı Mehmed Efendi Oğlu Ali Efendi'nin 1748 Tarihli Vakfiyesi Ve Tezyinatı
  • Bir çınarın Ardından... Yılmaz önge Dostumuz Hakkında Kısa Anekdotlar...
  • Beyhan Sultan Vakfiyeleri Ve Tezyinatları
  • Beypazarı Vakıflarına Genel Bir Bakış Ve Beypazarı Sadr-ı Azam Nasuh Paşa Hanı
  • Türk Kültürü Ve Biz
  • Bulgaristan'da Bulunan Osmanlı Vakıflarıdan Bir Demet
  • Bulgaristan'da Müftü Yardımcısı Yetiştiren Bir Vakıf Kuruluşu: Nüvvap
  • Ladik Ve Seyyid Ahmed-i Kebir Er-rıfai Hazretleri
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü Halı Müzesi'nde
  • Bektaşi Nutku
  • Balkanlar Ve Kosova Facıası
  • Cumhuriyet'in Kuruluşunun 90. Yılında Başkent Ankara:
  • Istanbul Fethinin 555. Ayasofya'nın Müze Olmasının 74. Yıldönümü Vesilesiyle:
  • Atatürk'ün Vakıflarla Ilgili Sözleri
  • 893 H / 1488 M. Tarihli Akkoyunlu Yakub Han Vakfiyesi
  • Komünizmin Sembolü Lenin Yıkıldı, Sıra Bizans'ı Dize Getiren Fatih Sultan Mehmed'e Mi Geldi ?
  • Afganistan Tarihine Kısa Bir Bakış Ve Türk Subaylar Eskden Olduğu Gibi Milenyumda Da Afganistan Ordusunun EğitimÄ
  • Ayaş Vakfiyeleri üzerine Bir Deneme
  • Hacı Bayram-ı Veli Ve Tarıhe Bağlılık
  • Amasya-taşova- Alparslan Beldesi Seyyid Nureddin Alparslan Er- Rufâi'nin 655 H./1257 Tarihli Arapça Vakfiyesi Tercümesi Ve
  • Birgi Ulu Camii Içşn 1327 M. Tarihinde Yazılan Kur'an
  • Ankara'da Roma Anıtı- Res Gestae
  • A N " Akhi " Genealogical Tree
  • Milenyum Ruyası: Osmanlı Devleti'nin 700 Kuruluş Yıldönümü Ve Düşündürdükleri üzerine Bir Deneme
  • Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nde Bulunan Kendinden Desenli üzeri Yazılı Iki Kumaş
  • Kur'anda Yol Gösterici Ayetler
  • Osmanlıda Resi Ilk Müze Adı Ne Zaman Ortaya çıktı?
  • Amasya Vakıflarına Toplu Bakış
  • Izmir Bahri Baba Eski Musevi Mezarlığı
  • Anadolu'da Xııı. Yüzyıl Başlarında Bir Rufâi Zaviyesi
  • Glazed Tles Stolen From ıstanbul Mosques Between 1899-1920 Ottoman Period
  • Sultan ıı. Abdulhamid'in 1888 Tarihli Vakfiyesi Tezyinatı Ve Osmanlı Imparatorluğunda Ilk Toplu Konut Projesi
  • Tokat Vakıfları
  • şehirciliğe Katkısı Olan Kadınlar: Istanbul _üsküdar- Toptaşı, Nûrbânû ( Atik Valide ) Sultan Külliyesi
  • Türk Hâkimiyeti Döneminde Merzifon Mezarlıkları
  • Anadolu'da Xııı.y�zyıl B�r Rufa� Zav�yes�
  • Hayatını Vakıflara Vakfeden Y.mimar -mühendis Prof.dr. M. ılmaz önge
  • Başbakan Ismet Inönü'nün Cami,mescit Ve Diğer Vakıf Eski Eserlerin Korunmasıyla Ilgii Bütün Bakanlıklara Ve Genel Müdürlüklere G
  • EvkÂf-ı IslÂmiye Müzesi'nin Kuruluşu Ve Yönetmeliği
  • Giresun Ili Vakıflarına Toplu Bir Bakış
  • Türk-islam Yapılarında Kronoloji Denemesi
  • Merzifon Tarihinden Yapraklar
  • Momumentum Ancyranum-res Gestae- Ankara Yazıtı-augustus'un Yaptı?ı ??ler
  • Bayramlu Beyliği (hacıemiroğulları )
  • Osmanlı Devletinde Vakıflar Ve Sultan ıı. Bayezıd'ın Vakfiyeleri
  • Kur'an Ve ılım
  • Kur'anda Yol Gosterici Ayetler
  • Kur'an'ı Kerimdeki Cinle Ilgili Ayetlerin Tamamı
  • Kur'an-ı Kerim'ın Arapca ındırılmesı ıle ılgılı Ayetler
  • Xıı-xııı.yüzyıl Türk Hamamları
  • Tanrı Ve Yazğı
  • Balkanlar Ve Kosova Faciası
  • Amasyalı Meşhur Eski Devirdeki Tarihçiler
  • Başkent Ankaranın Kongre Merkezi Ne Zaman Yapılacak
  • Anadolunun Gobegınde 1229 Tarıhlı Tascı Ustalarının Dantel Gıbı ısledıgı Dıvrıgı Ulu Camı Ve Darussıfası
  • Merkez Efendının Mursıdı Merzıfonlu Sunbul Sınan
  • Merzıfonlu Tarıhcı ısmaıl Hamı Danısment
  • Amasyalı Tarıh Ve Cografyacılar
  • Milli Kütüphane'nin Dire?i Dr. Müjgan Cunbur 85 Ya??nda
  • Bektasılık Ve Tasavvuf
  • Alev?lerde Nas?p Alma Tören?
  • Asker? Kat?p Hafız ?brah?m Ethem Efend?’nin Eyüp Sultan Türbes?ne A?t Nukut Vakf?yeler? - Türkiye Vak?flar Bank.özelle?tir
  • Tar?kat-ı Rufaî ( Anonim )
  • Türk Tezh?p San'atına Genel B?r Bakı?
  • Sultanahmet Halı Müzes? Ve Vakıflar
  • Tokat Vakıfları
  • Toplumumuzda Kadın Ve Vakıf Kuran Kadınlarımız
  •